کاربرد رایانه در آموزش جغرافیا

          در دهه‌ی حاضر، احتمالاً تعریف سواد و بی‌سوادی با تعاریف متعارف متفاوت خواهد بود و شاخص باسوادی به قدرت بهره‌گیری از رسانه‌های ارتباطی خاص همانند رایانه و اینترنت مربوط خواهد شد. در این حالت، نقش مدرسه همانند آن در دهه‌های گذشته نخواهد بود. خانه، رسانه‌های ارتباط جمعی، تکنولوژی نوین ارتباطات و… نیز نقش مدرسه را ایفا خواهند کرد و شاید اینترنت در پایان دهه‌ی اول این قرن همانند تلفن، وسیله‌ای فراگیر و مورد نیاز بخش وسیعی از مردم قرار گیرد.[1] بنابراین، امروزه یادگیری مبتنی بر رایانه و آموزش به کمک رایانه‌، جایگاه خاصی را در نظام‌های آموزش و پرورش پیشرفته‌ی جهان دارد زیرا با رشد سریع و لحظه به لحظه قابلیت‌های رایانه‌ای و تأثیر کاربردی آن در تمام ابعاد زندگی انسان‌ها، اعم از فردی و اجتماعی در حوزه‌های مختلف اقتصادی، تجاری، نظامی، اجتماعی، دینی، فرهنگی، آموزشی و… اهمیت فرایند یاددهی-یادگیری رایانه در شرایط خاص جامعه ملی در ضرورت انطباق با جامعه جهانی بیش‌تر احساس می‌شود.[2]

          از این روست که آشنایی با مهارت‌های اولیه استفاده از رایانه به عنوان پیش‌فرض سواد رایانه‌ای تلقی می‌شود و اگر قرار باشد رایانه به‌عنوان یک عامل مؤثر در آموزش‌ها مورد استفاده قرار گیرد. بدون شناخت بنیادی آن و کسب مهارت‌های اولیه این مهم صورت نخواهد پذیرفت و البته واضح است که چنین امری یک باره اتفاق نخواهد افتاد کما این که در سیر تاریخی استفاده از رایانه‌ها در امر آموزش نیز چنین موضوعی رخ نداد.

نسل اول نرم‌افزارهای رایانه‌ای که در سوادآموزی به کار می‌رفت به طور کلی از لحاظ نحوه‌ی برخورد ضعیف بود و کم و بیش همان تمرین‌های روی کاغذ را در صفحه‌ی نمایشگر نشان می‌داد. مسئله‌ی دیگری که به دگرگونی ممکن در مهارت‌های تشکیل‌دهنده سواد مربوط می‌شود، مسئله‌ی مهمی است که دو جنبه‌ی اصلی دارد. نخستین جنبه‌، آن است که دگرگونی در واسطه‌ی حامل نوشتار مستقیماً خصلت مهارت‌های خواندن و نوشتن را تغییر نمی‌دهد بلکه در بیش‌تر موارد سبب تغییر حاشیه‌ها می‌شود. بدین ترتیب، تا جایی که رایانه‌ها به صورت وسایل کمک‌آموزشی استاندارد درآیند. برخی از عناصر «سواد رایانه‌ای» مانند آشنایی با صفحه کلید و دانش‌ پایه‌ای از ظرفیت‌های سیستم‌های واژه‌پردازی و لوازم پیوسته به آن‌ها به گونه‌ای فزاینده در انتظارات همگانی از مضمون سواد ادغام خواهد شد. درست همان‌طور که ماشین حساب الکترونیک با مفاهیم شمارش یکی شده است.

 

 دومین جنبه به این احتمال مربوط می‌شود که در بسیاری از جوامع، انباشت به افزایش در آستانه حداقل قابل قبول سطح خواندن و نوشتن بینجامد. این انباشت به این دلیل رخ می‌دهد که سواد به هیچ وجه مهارتی صرفاً ابزاری نیست بلکه با سوادی یا بی‌سوادی عموماً در موقعیت اجتماعی فرد عوارض دارد…

سواد هم‌چنین وسیله‌ی نیل به آن صلاحیت آموزشی است که ورود به انواع مقاله‌های پراعتبار و پردرآمد را ممکن می‌سازد و در این رقابت، برای دستیابی به صلاحیت بالاتری که سبب امتیاز آنان بر رقبا می‌شود، درصدد برمی‌آیند که از سطوح بالاتری از سواد برخوردار شوند.[3]

 

نقش رایانه‌ها در تربیت شهروند قرن بیست‌ویکم

          این بخش را شاید بهتر باشد با این سؤال آغاز کنیم که چرا فراگیری سواد رایانه‌ای یا مهارت‌های مربوط به آن یک ضرورت است؟ پیش‌تر اشاره شد که فناوری رایانه‌ای در همه‌ی ابعاد زندگی بشر امروز مداخلاتی داشته است و در حال حرکت به سویی هستیم که بدون رایانه‌ها زندگی بشر مختل خواهد شد. در بعد مسائل آموزشی نیز ضرورت دارد که به این مقال اشاره کنیم. «روند تغییرات در فناوری جدید بر زندگی، کار و امور رفاهی مردم اثر چشمگیری داشته است. این فناوری جدید و در حال ظهور (توسعه)، فرایند آموزش و فراگیری سنتی و روش‌های مدیریت آموزشی را به چالش فرا می‌خواند.»[4] فن‌آوری اطلاعاتی و ارتباطاتی به فراگیران کمک می‌کند که طیف وسیعی از مهارت‌هایی را که در اقتصاد امروزی لازم است فراگیرند. مثلاً آموختن این که چه‌طور بیاموزند، مشکلات را حل کنند، چه‌طور اطلاعات را به‌دست آورند و آن را ارزیابی کنند اما این آموزش‌ها در برنامه‌ی درسی مدارس منعکس نیست. آهنگ دگرگونی که فناوری رایانه، طلایه‌دار آن است، ما را بیش از پیش نسبت به این موضوع آگاه کرده که دانش زودگذر و فانی است. ما نمی‌توانیم معلم را کسی فرض کنیم که در دانشگاه چیزهایی را در مغز او پر می‌کنیم و او تا چهل سال بعد همان چیزها را تکرار می‌کند. معلمان باید پیوندهای بیش‌تری با دانشگاه‌ها ایجاد کنند و هم‌چنین باید در استفاده از فناوری اطلاعاتی و ارتباطاتی تقویت شوند. اگر پیشرفت حرفه‌ای را بتوان به صورت تماس الکترونیکی صورت داد و منابع لازم را برای معلمان فراهم آورد تا با فن‌آوری اطلاعات و ارتباطاتی آمیخته شوند، اعتمادشان به این فناوری جلب خواهد شد.[5]

          در آینده‌ی نزدیک بیش از 80% امور زندگی بشر به طور مستقیم یا غیرمستقیم به فناوری اطلاعات وابسته خواهد بود و توسعه‌ی فناوری اطلاعات در آموزش و همکاری جهانی نیز نقش ارزنده‌ای خواهد یافت.[6] از سوی دیگر، می‌دانیم که «انفجار دانش و فناوری و گسترش وسایل ارتباط جمعی به ویژه پیشرفت چشمگیر و فزاینده‌‌ی شبکه‌ی ارتباطی بین‌المللی (internet)، وظیفه نظام آموزشی کشورها را بسیار سنگین‌تر کرده است. هدف امروزی نظام آموزشی تنها انتقال فرهنگ نسل گذشته به نسل آینده نیست. این نهاد باید چنان قابلیت‌هایی را در افراد بپردازند که آن‌ها بتوانند خود را با تحول و دگرگونی‌های روزافزون اجتماعی، علمی و فنی جهان آینده همگام سازند.[7] بنابراین، یک بار دیگر بر این موضوع تأکید می‌شود که الزامات زندگی آینده‌ی بشر اقتضا دارد تا محصولات نظام آموزشی آن با فناوری جدید آشنا شوند و اگر قرار باشد گامی فراتر از آشنایی برداشته شود، می‌بایست فرصت‌های کافی برای تمرین و مهارت‌اندوزی را دراختیار دانش‌آموزان قرار دهد. شاید چیزی کم‌تر از یک دهه زمان نیاز داشته باشیم تا به جایی برسیم که حیاتی‌ترین نیازهای انسانی را بدون داشتن مهارت‌های لازم در زمینه‌ی فناوری رایانه‌ای نتوانیم تأمین نماییم. هرچه فناوری رایانه‌ای موجب دسترسی آسان‌تر آموزش‌گیران به مواد درسی ارائه شده قبلی معلمان شود. نقش مربیان از یک منبع مطالب علمی به یک مدیر ناظر بر فرایند یادگیری تغییر می‌کند.[8]

منابع :

[1] - آموزش و پرورش در عصر بزرگ‌راه‌های اطلاعاتی، علی‌اصغر کاکوجویباری، اطلاعات 4/9/80.

 

[2] -همشهری 24/7/80.

 

[3] -کامپیوترهای شخصی و سواد، کنت لوین، هادی غبرانی، پیام یونسکو 242، مهر 1375، ص 33.

 

[4] -فن‌آوری اطلاعات در آموزش و پرورش، مهدی فیضی، رهیافت، شماره 25.

 

[5] - زمان هم کوک شدن مدرسه‌ها با عصر اطلاعات، مصاحبه با ادوین جیمز عضو مرکز تحقیقات و ابتکارات آموزشی وابسته به OECD سازمان همیاری اقتصادی و توسعه، مجله پیام یونسکو 37، شهریور 1380، ص 15.

 

[6] - دیدگاه آرمانی آموزش و پرورش در توسعه‌ی IT تهیه شد، دکتر علی‌اکبر جلالی، نشریه آسیا 20/6/81.

 

[7] - تجهیزات آموزشی، زیربنای آموزشی، رسول رازقندی، نشریه صنایع پلاستیک، شماره 172.

 

[8] - فن‌آوری اطلاعات در آموزش و پرورش، مهدی فیضی، رهیافت، شماره 25.

امید است با نظرات سازنده خود در غنی تر شدن مطالب ما را یاری فرمائید.